Gent heeft een IPOD

Het integraal plan openbaar domein als inspiratiebron voor ontwerpers van straten

Bij het opmaken van inrichtingsplannen voor straten en pleinen moet met een hele reeks aspecten rekening gehouden worden. Van het ‘dimensioneren’ van de verkeersruimten, over de wijze van afwatering, de keuze van het materiaal, de groen- en waterstructuur, de verlichting tot en met het straatmeubilair. Bijna elke stadsdienst heeft zijn visie en bijbehorende nota over een bepaald facet van de inrichting van het openbare domein zoals het mobiliteitsplan, de groenvisie, het winkelbeleid, het lichtplan enzovoort. De meerwaarde van dit Integraal Plan Openbaar Domein’(IPOD) ligt in het samenwerken van de verschillende diensten zodat een integratie van al die plannen en visies mogelijk wordt.

In 2004 startte de studie om dit Integraal Plan Openbaar Domein te realiseren. Elf verschillende diensten werkten eraan mee. Marc Pinte van de Dienst Stedenbouw en Ruimtelijke planning van de stad Gent gaf op 31 januari een toelichting over dit IPOD aan de leden van de Gemeentelijke Commissie Ruimtelijke Ordening (GECORO).

Uitgangspunten IPOD
Het Integraal Plan Openbaar Domein verdeelt de stad Gent in drie ontwikkelingsperiodes. Dit is logisch want de historische ontwikkeling van de stad vormt de basis om de stad te lezen en begrijpen. De oude ontwikkelingsperiode begint met de eerste stadsontwikkeling aan ‘Portus Gandavium’ tot aan de periode van de eerste industrialisering. De midden ontwikkelingsperiode loopt van circa 1860 tot 1945. De laatste periode is de jonge ontwikkelingsperiode. Elk van deze periodes heeft zijn specifieke kenmerken. Die vormen de basis voor de verschillende inrichtingsscenario’s.
Naast de indeling volgens de periode kan elk gebied nog eens ingedeeld worden volgens de (gewenste) functie ervan. Het IPOD gaat vooral in op het winkelgebied (etaleringsgebied), het woongebied en de infrastructuurzone - onder andere de P-route valt hieronder. Voor de inrichting van pleinen doet het IPOD weinig uitspraken. Vrijwel ieder plein in Gent krijgt zijn eigen ontwerp.

De actuele straatprofielen hebben dikwijls overgedimensioneerde wegen. In het IPOD is dit anders: men voorziet juist voldoende plaats voor het autoverkeer. De rest van de straatbreedte hoort toe aan voetganger, de fietser en aan meer groen. Voor de P-route kiest het IPOD voor een bestrating van asfalt onafhankelijk door welke ontwikkelingsperiode de P-route loopt. Nog een algemeen principe is de keuze van kasseien als materiaal voor de parkeerstrook. Voor de fietsroutes wordt voor een comfortabele bestrating geopteerd.

Scenario’s per ontwikkelingsperiode en per gebiedscategorie
Voor elke ontwikkelingsperiode en gebiedscategorie bevat het IPOD een scenario. We lichten er drie van toe. Voor het winkelgebied of etaleringsgebied binnen de oude ontwikkelingsperiode, voorziet het IPOD maximale ruimte voor de voetgangers. De materiaalkeuze voor de bestrating is natuursteen. Omdat hier ook evenementen georganiseerd worden, kiest men voor verplaatsbaar groen.
Het woongebied – uit de oude ontwikkelingsperiode - krijgt een natuurstenen bestrating en een afwatering in het midden van de straat. Het groen komt van geveltuinen en bloembakken. In dit gebied bekijkt men de parkeerbehoefte plandeel per plandeel.
Voor een woongebied met een hoge dichtheid in de midden ontwikkelingsperiode (zie illustratie) stelt het IPOD voor om het rijvak voor de auto te beperken en te kiezen voor brede trottoirs van betontegels, een asymmetrisch profiel gericht op maximale bezonning en meer groen in de straat. De verlichting wordt georganiseerd op schaal van de voetganger.

Bomenplan in opmaak
Het Gentse bomenplan is nog in opmaak. Marc Pinte gaf al enkele principes prijs. Het is de doelstelling dat een Gentenaar vanuit elk oogpunt een boom kan zien. Waar het kan, komen bomen in het straatbeeld en – ruimer – in het openbare domein. Liefst zo groot mogelijk. De R40 wordt in het bomenplan een groene stadsboulevard met tot 4 rijen bomen

Uniformiteit of harmonisering
Het IPOD geeft sterk de indruk dat het de inrichting van het openbare domein wil uniformiseren. Per gebied en categorie is er een materialenfiche met een beperkte keuzemogelijkheid. In het IPOD lezen we dat dit plan als referentiekader de ontwerpen zal stroomlijnen door een zekere uniformering en standaardisatie. Marc Pinte benadrukt dat het IPOD eerder wil harmoniseren dan uniformiseren. Het blijft afwachten.

Duurzaam
De nadruk van het IPOD ligt nu vooral op het esthetische: het moet er mooi uit zien. Voor de oude ontwikkelingsperiode staan ook de dure natuurstenen op de keuzelijst zoals graniet en porfierplaten, platen met een gladde en meer verfijnde afwerking. Is dit nodig?
Bij het verder uitwerken van de materialenlijst lijkt het zinvol om naast het esthetische ook de duurzaamheid van het materialengebruik mee te nemen als criterium. Duurzaamheid niet alleen in de betekenis van lange levensduur, maar ook een duurzaamheid qua ontginning, productie en transport, dus op een maatschappelijk verantwoorde manier met respect voor het milieu. De keuze voor FSC-gelabeld hout is gemaakt – nu nog het maatschappelijke en milieuverantwoorde straatmateriaal in Gent.

Daarnaast moet de inrichting ook praktisch zijn vooral qua onderhoud. De omvorming van het openbare domein is het moment bij uitstek om dit zo in te richten dat het gemakkelijk pesticiden- en herbicidenvrij te (onder-)houden is. Een voorbeeld is de vervanging van de hoeken en de kanten door rondingen zodat een veegmachine gemakkelijk het straatvuil op kan pikken.

Het ontwikkelen van een visie over hoe men het hele stratennetwerk van Gent wil aanpassen aan de gewenste inrichting conform het IPOD, is zeker nodig. Al heel wat werk en middelen zijn geïnvesteerd in de Gentse binnenstad. Voor de rest van de stad lijkt het eerder een herinrichting als de noodzaak zich voordoet zoals bij het vernieuwen van de rioleringen. Ook kan een herinrichting gebeuren voor een hele wijk. Kies dan voor een wijk waar een verfraaiing het meest nodig is en dit vanuit de visie van het integrale opwaarderen van de buurt, in functie van het verbeteren van de sociale contacten.

Communicatie
De studie van het opmaken van het IPOD liep van 2004 tot 2006. Tot 31 januari 2008 bleef het een document dat enkel binnen de Gentse stadsdiensten circuleerde. Dit Integraal Plan Openbaar Domein verdient meer zoals een artikel in het stadsmagazine en een plaats op www.gent.be (misschien staat het IPOD al op de site).
Toch nog dit. Het openbare domein is van alle Gentenaars. We willen dan ook mee kiezen hoe onze straat of ons plein er zal uitzien. Ontneem ons die inbreng niet, de gebiedsgerichte werking kan enkel lukken als we voldoende (echte) inspraak hebben; d.w.z. inspraak tijdig aangekondigd en laagdrempelig. En op zo’n een manier dat buurtbewoners in hun rol van ‘buurtexpert’ erkend worden.

Meer info over het IPOD
Marc Pinte, Dienst Stedenbouw en Ruimtelijke Planning, Woodrow Wilsonplein 1, 9000 Gent 09 266 78 58 - marc.pinte[a]gent.be