De motor begint te sputteren

Biobrandstoffen op hun retour

Een tijdje geleden berichtten we reeds in de Frontaal over de productie van biobrandstoffen in de Gentse haven. Het Gents Milieu- Front stelde zich vragen over de duurzaamheid van de geïmporteerde biomassa uit het buitenland. We wezen op de noodzaak van strikte duurzaamheidcriteria indien men in Gent biobrandstoffen wil produceren om aan de Belgische klimaatdoelstellingen te voldoen. Oplossingen voor het klimaatprobleem mogen immers geen problemen zoals ontbossing of concurrentie met voedselvoorziening op andere plaatsen veroorzaken. Ondertussen blijkt uit internationale rapporten dat deze vrees waarheid dreigt te worden en wordt in Gent zelfs genetische manipulatie van populieren voorgesteld om biobrandstoffen te produceren. Het Gents MilieuFront reageerde met een bezwaarschrift.

20-20-20 doelstelling

Eind januari maakte de Europese Commissie het Energy Package bekend, waarin uiteengezet wordt hoe de Europese 20-20-20 doelstelling (20% CO2-reductie, 20% hernieuwbare energie en 20% energiebesparing tegen 2020) concreet bereikt zal worden in de verschillende lidstaten. De milieubeweging reageerde met gemengde gevoelens. De 20% CO2-reductie zal immers niet volstaan om gevaarlijke klimaatverandering tegen te houden. Om onder de kritische drempel van 2 °C wereldwijde temperatuursstijging te blijven zullen geïndustrialiseerde landen hun CO2-uitstoot met 25 tot 40% moeten reduceren tegen 2020 ten opzichte van het niveau van 1990. De Europese doelstelling schiet op dit vlak duidelijk te kort.

Anderzijds kon de doelstelling van 20% hernieuwbare energie wel op veel bijval rekenen. Deze sector zal hierdoor echt volwassen kunnen worden en de ontwikkeling van groene energie zal in Europa voor een positieve evolutie zorgen op het vlak van technologische ontwikkeling en werkgelegenheid. De Belgische werkgevers reageerden dat dit onhaalbaar is in ons land en veel te veel geld zal kosten. Gemakshalve zegden ze er niet bij dat België één van de laagste doelstellingen van Europa krijgt. Met 13% hernieuwbare energie voor België moeten slechts twee landen (Luxemburg en Malta) nog minder doen.

Adder onder het gras

Er zit echter een dikke adder onder het gras. Een onderdeel van de hernieuwbare energiedoelstelling is tegen 2020 10% groene energie te gebruiken voor transportdoeleinden. In hoofdzaak zal dit gaan over het gebruik van biobrandstoffen die gemengd worden met de klassieke benzine en diesel. De Europese Commissie formuleerde een aantal aandachtspunten om deze doelstelling op duurzame wijze te bereiken, maar het is duidelijk dat deze tekort zullen schieten. Want met sociale aspecten werd helemaal geen rekening gehouden. Een aantal recente studies tonen ondertussen aan dat bij een toenemende productie van biobrandstoffen de situatie in het Zuiden wel eens veel sneller zou kunnen verergeren dan verwacht.

Bocht van 180 graden

De VN FAO (Food and Agriculture Organisation) stelde drie jaar geleden nog dat een toenemend gebruik van bio-energie de voedselveiligheid kan verbeteren en zou bijdragen aan duurzame ontwikkeling in het Zuiden. Ondertussen heeft men een bocht van 180 graden moeten maken en wijst de FAO op stijgende maïsprijzen in de VS en Mexico door de aanmaak van bio-ethanol uit maïs. De FAO waarschuwt ook voor het risico van watertekorten in China en India omdat biobrandstoffen grote hoeveelheden water nodig hebben, terwijl de tropische bossen in Indonesië en Maleisië bedreigd worden door de uitbreiding van palmolie plantages. De OESO maakte recent een vergelijkbare analyse in het rapport “Biofuels: Is the Cure Worse Than the Disease?”. Hierin haalt men ook aan dat de broeikasgasbalans van de biobrandstoffen die momenteel geproduceerd worden niet altijd even goed uitvalt. Soms wordt op het vlak van CO2- uitstoot niet eens een winst geboekt als men rekening houdt met de energie die het kost om de gewassen te oogsten, te verwerken en te transporteren. De vraag of de remedie niet erger is dan de kwaal is dus zeer terecht.

Genetische manipulatie

En daar blijft het niet bij: nu blijkt ook genetische manipulatie een valabel instrument in de strijd tegen klimaatverandering om het rendement bij de productie van biomassa op te drijven. Het Gents MilieuFront diende onlangs een bezwaarschrift in bij de aanvraag van een milieuvergunning voor een veldproef van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Men wil in Zwijnaarde populieren genetisch manipuleren om zo hun ligninegehalte te verlagen waardoor gemakkelijker biobrandstoffen uit deze bomen geproduceerd kunnen worden.

Het Gents MilieuFront stelde een aantal pertinente vragen bij deze aanpak. Lignine is het bestanddeel dat een boom sterk maakt en haar beschermt tegen ziektes, schimmels, wind en andere stressfactoren uit de omgeving. Bomen die genetisch gewijzigd werden om minder lignine te produceren, zullen dus kwetsbaarder en gemakkelijker vatbaar zijn voor ziektes, insecten en andere plagen. Het valt dus te verwachten dat deze bomen vaker met pesticiden zullen moeten behandeld worden. Ontsnappen van genen uit de proefvelden valt bovendien niet uit te sluiten. Genetisch gemanipuleerde bomen zijn immers levende organismen, die zich verder kunnen verspreiden in het milieu. Het ontsnappen van de genetisch gewijzigde eigenschappen in de omgeving, kan nooit 100% uitgesloten worden, zelfs niet onder zogenaamd ‘gecontroleerde omstandigheden’ als veldproeven. Bomen kunnen zaden en stuifmeel verspreiden over honderden kilometers. Eén besmetting van een andere boom volstaat om een domino-effect van verdere besmetting te creëren. Opnieuw stellen we de vraag of de remedie niet erger is dan de kwaal? Wij denken alvast van wel.