Wat als het straks 50 °C wordt? Parijse crisisoefening leerrijk voor Gent

Wat als Parijs tijdens een hittegolf te kampen krijgt met temperaturen van 50 graden? Rond die vraag draaide de uitgebreide crisisoefening die de Franse hoofdstad heeft gemaakt. Omdat we in Gent het warm water niet opnieuw hoeven uit te vinden, bestudeerde GMF Paris à 50 °C, het omvangrijke rapport. Gardez-vous!

Vijftig, echt?
Ja, echt. Het is niet omdat het apocalyptisch klinkt, dat het sciencefiction is. Meerdere dagen van vijftig graden tijdens een al dan niet langdurige hittegolf zijn geen vergezocht idee. De wetenschappers die meewerkten aan de Parijse oefening hanteerden datasets van het IPCC, de gezaghebbende klimaatorganisatie van de Verenigde Naties. Het is onwaarschijnlijk dat we deze extreme temperatuur voor 2050 meemaken. Maar daarna? Naarmate de doelstellingen van het Akkoord van Parijs minder haalbaar worden, neemt de waarschijnlijkheid toe.

“Het is niet omdat het apocalyptisch is, dat het sciencefiction is”

Koele klinieken
2050 is geen verre toekomst, zeker niet als je beleidsmatig denkt en maatregelen moet treffen rond bijvoorbeeld ruimtelijke planning. Bovendien moeten we uiteraard ook voorbereid zijn op hittegolven met 35 of 40 °C. Het Parijse rapport geeft een interessant concreet voorbeeld van een kliniek waarvan de airco begint te haperen bij buitentemperaturen vanaf 43 °C. Dat bracht ons op het idee om de Gentse ziekenhuizen te bevragen.

Wat blijkt? De aircosytemen van de Gentse klinieken functioneren prima tot een buitentemperatuur van 35 °C. Dat betekent niet dat de operatiekamer of de afdeling intensieve zorgen bij 36 °C meteen een sauna wordt, maar in de minder prioritaire zones zal het wel warmer zijn dan gewenst. Nog geen apocalyps dus, maar als je weet dat het nieuwe gebouw dat het UZ nu optrekt nog altijd dezelfde koelkracht heeft, kan je niet om de vraag heen of we voldoende voorbereid zijn op de realiteit van morgen.

En precies daarrond draaide de hele oefening in Parijs: is de stad klaar voor een extreme hittegolf? GMF legde enkele conclusies van het Parijse rapport naast het Gentse Warmteactieplan.

Zorgpersoneel
Een belangrijke vaststelling in het rapport is de druk op het zorgpersoneel. Door verhoogde werklast en zware werkomstandigheden is het risico op uitval groot, en dat voor een zeer cruciale sector. Het komt er dus op aan om voorbereid te zijn, bijvoorbeeld met een databank van competente vrijwilligers die de overheid kan inschakelen in geval van nood. Dat heeft Gent op dit moment nog niet.

“We hebben volwaardige klimaatschuilplekken nodig”

Medewerkers van Groep Gent, waartoe ook bijvoorbeeld IVAGO behoort, krijgen volgens het huidige actieraster petjes en zonnecrème in de zogeheten waarschuwingsfase. Maar de vraag is of dat volstaat: wat met medewerkers van bedrijven die in opdracht van de Stad werken? Die vraag geldt ook voor het principe om de werkuren aan te passen tijdens een hittegolf.

Schuilplekken
Parijs leerde ook dat er naast afkoelplekken (waar je even op adem kan komen) in extreme situaties ook nood is aan volwaardige klimaatschuilplekken, in het bijzonder voor kwetsbare doelgroepen zoals ouderen, kinderen en daklozen. Het verschil met een afkoelplek: in een schuilplek kunnen mensen voor een langere periode terecht (wat betekent dat er ook sanitair, bedden en dergelijke moeten zijn) en het is er doorgaans veel koeler dan buiten. Voorbeelden: ondergrondse parkings, shoppingcentra, kantoorgebouwen met airco of lobby’s van hotels. Het Gentse Warmteactieplan lijst wel afkoelplekken op (zoals bibliotheken en lokale dienstencentra, toegankelijk ‘op werkdagen en reguliere openingsuren‘), maar geen schuilplekken.

Communicatie
In het Gentse plan lezen we dat de lokale dienstencentra telefonisch contact opnemen met ‘kwetsbare gekende cliënten/bezoekers’. Parijs pakt het groter aan en houdt een lijst bij van zestigplussers (en mensen met gezondheidsproblemen) die allemaal gebeld worden bij extreme hitte. Het nationale trauma van 2003, toen vele duizenden (vooral oudere, en eenzamere) Fransen stierven tijdens de hittegolf, heeft zeker bijgedragen aan de totstandkoming van deze preventieve maatregel.

Een van de belangrijkste lessen die de Parijzenaars trokken uit hun crisisoefening: we hebben meer crisisoefeningen nodig, zodat verschillende hulpdiensten, organisaties en overheden getest en getraind worden om hun samenwerking en efficiëntie te verbeteren. Een crisisoefening zou ook in Gent wellicht geen overbodige luxe zijn.

Mobiliteit en onzekerheid
Bij extreme hitte verplaatsen we ons best zo weinig mogelijk. De Stad is een grote werkgever en kan thuiswerk op zulke momenten dus extra aanmoedigen.
Asfalt en tram- en treinsporen kunnen bij extreme hitte heel wat schade oplopen door vervorming. Dat leidt tot afgezette straten, zeer dure herstelwerken, gevaar voor hulpdiensten die minder snel ter plaatse geraken, en vooral ook tot meer autoverkeer – niet echt wenselijk voor een stad tijdens een hittegolf. Is onze stad hierop voorbereid?

Kennisopbouw is cruciaal, stelt het Parijse rapport. Daar is in Gent de voorbije jaren stevig werk van gemaakt, bijvoorbeeld met kwetsbaarheidsanalyses inzake droogte, hitte, wateroverlast en biodiversiteit. De Stad heeft ook proefprojecten lopen, bijvoorbeeld om in het stadspatrimonium nieuwe technieken te testen. Toch zijn er nog heel wat zaken waarop we weinig zicht hebben, zowel in Gent als elders. Over de impact van hitte op telecominfrastructuur is bijvoorbeeld niet veel geweten. Dat is riskant, want in tijden van crisis is vlotte communicatie uiterst belangrijk.

“We hoeven niet lijdzaam af te wachten”

Er is dus nog werk aan de winkel om Gent voor te bereiden op een extreme hittecrisis. Dat werk ligt deels op het bureau van de burgemeester (bevoegd voor nood- en interventieplanning), maar ook bij de provinciale en Vlaamse overheden, want het Gentse Warmteactieplan hangt natuurlijk nauw samen met de crisisplannen van hogere bestuursniveaus.

Kokende kikkers
Dat een kikker zou blijven stilzitten in een pot opwarmend water, is een broodjeaapverhaal. En net als de kikker hoeven ook wij niet lijdzaam af te wachten. Stad Gent is bezig met de opmaak van een nieuw Klimaatplan, waarin de maatregelen staan om onze stad klimaatneutraal te maken – om ons deel te doen voor het Akkoord van Parijs dus. In het Klimaatplan 2020-2025 staat: ‘de uitdaging is groot, maar meer dan de moeite waard.’

De Vlaamse overheid lijkt zich alvast niet te haasten. Bijvoorbeeld: alle steden met meer dan vijfenveertigduizend inwoners moeten van Europa een warmte- en koelplan maken, maar Vlaanderen talmt met de concrete omzetting van de Europese richtlijn. Aanmodderen heet zoiets, en daar hebben we de tijd niet voor. 

Als je dit leest, is het ontwerp van het nieuwe Gentse Klimaatplan 2026-2031 ongeveer klaar. GMF doet zijn constructieve werk en duwt, trekt en timmert mee aan een ambitieus plan. Want naast voorbereid zijn op een crisis, moeten we er natuurlijk alles aan doen om een crisis te voorkomen of minder heftig te maken.

Werk je mee aan een hittebestendig Gent? Kom mee brainstormen over ‘Gent in 2050’ op onze denkavond!

Dit artikel werd geschreven door Natan T’Joens en Bouke Billiet voor Frontaal (editie zomer 2026), het magazine van Gents MilieuFront. Wil je ook 4x per jaar inspirerende en kritische Frontaal-artikels lezen op papier of digitaal? Word nu lid van GMF en geniet van Frontaal en tal van andere fijne voordelen!