Boekenclub: Limitarisme

De boekenclub van GMF las Limitarisme : pleidooi tegen extreme rijkdom van Ingrid Robeyns
Ingrid Robeyns is een Belgisch-Nederlandse filosoof en econoom. Ze is als hoogleraar Ethiek van Instituties verbonden aan het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht, waar ze ook het NWO-VICI project Visions for the Future leidt. Daarnaast is ze als gasthoogleraar verbonden aan het Center for Analysis of Social Exclusion (CASE) van de London School of Economics and Political Science (LSE) in Engeland. 

Voor Ingrid Robeyns is extreme concentratie van materiële rijkdom een uiterst slechte zaak voor de samenleving en de planeet, en is de strijd daartegen legitiem.

Het eerste hoofdstuk van haar boek ‘Limitarisme’ gaat over hoeveel te veel is, waarbij ze vooral naar individuele vermogens kijkt, vaak afkomstig uit erfenissen. Ze illustreert de nood aan een debat daarover aan de hand van cijfers over de recent toegenomen ongelijkheid. Neoliberaal geïnspireerde hervormingen hebben belangrijke delen van de naoorlogsewelvaartstaat uitgekleed, iets wat zich onverminderd heeft doorgezet in de snelle groei van het bezit van de allerrijksten. Nochtans zijn maar weinigen zich daar echt van bewust: de rijken onderschatten doorgaans hun eigen rijkdom, en de armsten hun eigen armoede.

Robeyns stelt dat er een ethische bovengrens is aan hoeveel een individu zou mogen bezitten. Boven die grens kunnen we niet in eer en geweten volhouden dat het beter is alles voor onszelf te houden dan het weg te geven aan wie het minder goed heeft. Zij suggereert dat die ethische grens in de ontwikkelde wereld rond de 1 miljoen euro per persoon zou liggen. Verder toont Robeyns aan hoe problematisch extreme concentratie van rijkdom is: ze houdt de armen arm, ze vloeit voort uit ethisch dubieuze activiteiten, ondermijnt de democratie, en wakkert de klimaatcrisis aan. In hoofdstuk zes wordt voor mij de essentie aangeraakt: daar legt de auteur uit dat bezit, en dus ook extreme concentratie van rijkdom, slechts kan bestaan dankzij een staat en een met belastinggeld gefinancierd rechtsstelsel dat eigendom organiseert, legitimeert, en beschermt. Het opleggen van beperkingen aan schadelijke concentraties van bezit is dus duidelijk een bevoegdheid van diezelfde staat, zelfs al zullen vermogenden er alles aan doen om dat in twijfel te trekken. Dat het begrip van eigendom als sociale institutie sterk vervaagd is doorheen de voorbije decennia, is te wijten aan het steeds dominanter wordende neoliberale gedachtegoed. Verder stelt Robeyns de vraag hoe verdiend rijkdom al dan niet kan zijn, of filantropie de oplossing is (spoiler: neen) en of het wel gezond is om kinderen in extreme rijkdom te laten opgroeien (spoiler: waarschijnlijk niet). Ten slotte beschrijft ze wat voor nuttigs de overheid allemaal zou kunnen doen met dat afgeroomde kapitaal. Voor Robeyns ligt hier de heilige graal voor zowel het bestrijden van de armoede als voor het redden van het klimaat. Alleen, is het niet wat naïef te denken dat een overheid met al dat geld de armoede en de opwarming van de aarde doeltreffend zal (kunnen) bestrijden? Dat het wegbelasten van extreme rijkdom een zegen zou zijn voor de democratie, en dat het moreel absoluut verdedigbaar is, staat buiten kijf. Maar of limitarisme op zich het klimaat kan redden? Dat is nog niet zo zeker.

Lees Kobes uitgebreide Goodreads-recensie hier. 

Dit artikel werd geschreven door Kobe Bossauw voor Frontaal (editie winter 2025), het magazine van Gents MilieuFront. Wil je ook 4x per jaar inspirerende en kritische Frontaal-artikels lezen op papier of digitaal? Word nu lid van GMF en geniet van Frontaal en tal van andere fijne voordelen!

Foto: Pixabay Hermann

Zin om mee te lezen met onze boekenclub? Stuur een mailtje naar [email protected]!