Quick wins overtuigen burgers, burgers overtuigen beleidsmakers

Bij Gents MilieuFront zijn quick wins meer dan quick wins. Ze zijn ook een strategie. Jaarlijks planten wij honderden geveltuinen bij – en samen met – Gentenaars, en zoeken we met buurtbewoners naar plekken voor toekomstbomen en Gentse brousses (lokale variant van ‘tiny forests’). Elke vergroening, hoe klein ook, is waardevol én dient een groter doel: het stadsbestuur overtuigen om mee te werken aan een toekomstbestendige stad.

Quick wins zijn vaak ‘small’ wins, maar gezien de urgentie telt elke boom, elke gewipte tegel. Daarom plantten we de voorbije jaren meer dan 6000 geveltuinen, legden we verschillende Gentse brousses aan en zetten we onder andere de Frivool Riool-campagne op. Bij elk van die activiteiten zoeken we actief naar mogelijkheden om Gentenaars letterlijk de handen uit de mouwen te laten steken. Niks leuker dan zelf tegels uit de grond halen en een struik of boompje te planten. 2 Gentse brousses – aangelegd in een graswoestijn bij een groot appartementsgebouw in de Brugse Poort – werden zowat volledig aangeplant door enthousiaste kleuters uit een nabijgelegen school.

Zo gaat het van quick win naar win-win-win. Ten eerste kweken we op die manier aandacht en liefde voor stadsgroen bij het grote publiek. Ten tweede zorgt het samen werken aan groen voor verbinding. Ten derde maken die helpende handen het werk goedkoper. En last, but not least: hiermee helpen wij de Stad om haar koudwatervrees te overwinnen om nu eens écht ambitieus te gaan vergroenen.

“Quick wins zijn vaak small wins, maar gezien de urgentie telt elke boom en elke gewipte tegel”

Voorbeeld 1: geveltuinen

De voordelen van gevelgroen zijn veelvuldig. Geveltuinen houden de directe omgeving koeler, zuiveren de lucht, vormen een stapsteentje voor de stedelijke biodiversiteit, dragen bij aan de mentale en fysieke gezondheid van omwonenden, bevorderen de sociale cohesie, en zorgen voor een prettig uitzicht (en een prettige geur!) in de straat. Ze zijn ook goedkoop en makkelijk aan te leggen.

De stoep is publiek, de gevel privé. Op die grens ontmoeten burger en beleidsmaker elkaar. De Geveltuinbrigade, een project van GMF, is een enthousiaste tussenpersoon. De brigade begon in 2017 als burgerbudgetproject en was van meet af aan een groot succes. Ondertussen legden onze (freelance en vrijwillige) brigadiers bijna 6000 geveltuintjes aan in Gent. Al het nodige materiaal kan in een bakfiets, ter plekke is niet meer nodig dan een stopcontact.

Planten met Buren

De Geveltuinbrigade heeft een structurele samenwerking met Stad Gent. In het stadhuis zagen ze dat brigadiers goedkoper werken dan de Groendienst, onder meer omdat buren met de brigadiers meewerken. GMF slaagt erin om grote aantallen tuintjes aan te leggen met beperkte middelen. Zo maakt de vzw het financieel logisch voor het stadsbestuur om de opdracht uit te besteden. Bovendien snakken heel veel burgers naar meer groen in hun straat en buurt, en geveltuintjes maken dat verlangen zichtbaar. In politieke termen uitgedrukt: er is duidelijk een groot draagvlak voor de vergroening van de buurt. Ook dat maakt het voor beleidsmakers makkelijker om de Geveltuinbrigade te steunen. Sinds 2024 zet Gent met Planten met Buren nog meer in op sociale cohesie. Buren schrijven zich samen in om geveltuintjes aan te leggen met hulp van de Geveltuinbrigade. Hoe meer buren, hoe meer voordelen de Stad biedt. De Geveltuinbrigade kan hierdoor de plantacties nog meer bundelen, wat ook weer financieel steekhoudt.

Enthousiasme kweekt enthousiasme

Het succes van de geveltuintjes heeft gevolgen op bestuursniveau. Bij een straatheraanleg worden nu gevelplantvakken ingetekend. De vergunningplicht is vervangen door een meldingsplicht. Met mondjesmaat groeit ook de steun voor tegelwippende Gentenaars. Gent voorziet wel gratis puinzakken, maar nog geen tegeltaxi, zoals in Leuven. Wij hopen dat die inzichten ook doorsijpelen naar de stedenbouwkundige verordeningen. Net als de verplichting om op een plat dak een groendak aan te leggen, kan men opleggen om blinde muren te vergroenen. In Antwerpen bestaat al zo’n regel. Zo kan de werking rond een quick win tot een positief sneeuwbaleffect leiden.

Voorbeeld 2: frivole riolen

Breekijzer, de vzw die de onthardingscultuur aanjaagt in Vlaanderen, wijst er net als vele hydrologen op dat we in Vlaanderen ons kostbare regenwater veel te snel afvoeren naar de riolering. Op veel plaatsen is daar met een eenvoudige ingreep – een quick win dus – iets aan te doen. De bestaande kolk blijft behouden, maar door de ruimte errond te ontharden krijgt het water de tijd om te infiltreren. Bonus: de straat wordt een stukje groener. Wij vinden het een prima idee om dit breed toe te passen. Het is natuurlijk niet overal mogelijk door de hellingsgraad, opritten of ondergrondse leidingen, maar op vele plaatsen kan het dan weer wel. Omdat het niet gaat om een heraanlegproject, maar om een beperkte ingreep, kan het ook snel gaan.

“Het doel is duidelijk: het enthousiasme en de terreinkennis van burgers gebruiken om het stadsbestuur zover te krijgen om deze quick wins overal uit te voeren”

50 jaar wachten?

Wij zien hier hetzelfde potentieel als bij geveltuinen: de betrokkenheid van omwonenden en de opschaling vanuit het stadsbestuur. Eerlijk is eerlijk, hier lijken de ontwerpers bij Stad Gent de ommezwaai al te hebben gemaakt. Bij heraanlegprojecten is een groene ruimte rond de kolk nu het uitgangspunt. Maar als je weet dat een Gentse straat gemiddeld slechts om de 50 à 70 jaar een heraanleg krijgt, weet je ook dat we hierop niet kunnen wachten. Daarom lanceerden wij in 2024 de Frivool Riool-campagne, waarbij we Gentenaars oproepen om goed om zich heen te kijken. Waar in hun buurt zien ze mogelijkheden voor een groene berm rond de kolk? Aan de hand van een eenvoudige checklist en sjabloon kunnen ze dit nagaan en vervolgens een vraag indienen bij de Stad. De campagne heeft een duidelijk doel: het enthousiasme en de terreinkennis van burgers gebruiken om het stadsbestuur zover te krijgen om deze quick wins overal uit te voeren waar geen (of niet snel) heraanleg gepland staat.

(Dit artikel werd eind 2025 geschreven door Bouke Billiet en Annelies Sevenant, medewerkers van Gents MilieuFront. Het verscheen eerder in Tijdschrift Publieke Ruimte)