Meer koet, minder afval

Als je langs een waterloop passeert, kom je wel eens een meerkoet tegen; een vogel iets kleiner dan een eend en helemaal zwart met uitzondering van zijn witte bek en voorhoofdschild. In Gent dobberen er veel meerkoeten rond. Het inspireerde kunstenaar Jaron Vandevelde tot het bijzondere project Meer koet, minder afval. Jaron ontvangt Gents MilieuFront bewust op het dek van zijn woonboot aan de Oude Dokken.

Nesten uit afval
‘In het voorjaar ’25 heb ik – verspreid over heel Gent – zeven felgekleurde platformen in het water gelegd, waarop meerkoeten kunnen broeden. Die hebben immers de gewoonte om een drijvend nest te maken en gebruiken daarbij alles wat ze tegenkomen. In een groene omgeving vinden ze gemakkelijk natuurlijke materialen, maar in de stad zijn ze helaas aangewezen op afval. Bij het bouwen van hun nest vissen de meerkoeten zo het vuilnis uit het water.’

Vuilnisophaling
Het verzamelen van afval is precies de kern van het project. Jaron wil niet alleen aantonen dat er te veel afval in het water ligt, maar ook dat meerkoeten op hun eigen manier kunnen bijdragen aan de verzameling ervan. ‘Als na het broedseizoen de nesten verlaten worden, haal ik de platformen uit het water, samen met het door de meerkoeten verzamelde afval.’ Er zullen dan na een succesvol broedsel letterlijk meer koeten in het water zijn én minder afval! Jaron wil zelf het opgehaalde vuilnis sorteren en recycleren, maar de eerste stap in het afvalverwerkingsproces zal dus door de meerkoeten gebeuren.

Kleurrijke broedplatformen
‘Het idee om samen te werken met de meerkoeten ontstond hier, op de woonboot. Ik zag vaak hoopjes afval drijven in het water. Dat vond ik in de eerste plaats zonde, omdat het zich accumuleert tussen de boten. Toen ik merkte dat meerkoeten dit afval verzamelen omdat er geen ander nestmateriaal voorhanden is, kreeg mijn project vorm.’ Omdat de nesten wel kunstwerkjes lijken, vatte Jaron de platformen ook op als kunstwerken. ‘Ik koos een eenvoudige symboliek om de boodschap over te brengen: een vuilniswagen. Zitten de meerkoeten op het nest, dan zijn ze als het ware chauffeurs van IVAGO. De platformen zijn bovendien volledig gemaakt uit afval en gerecycleerde materialen. En ik gaf ze felle kleuren, zodat ze goed opvallen.’

Verloop
Hoe het project loopt? ‘Het succes hangt niet enkel van mij af, maar ook van de medewerking van de meerkoeten. Er liggen nu (zomer ’25) nog zes van de zeven broedplatformen in het water.  Eentje lag op een plek waar te veel boten passeerden en is gezonken. De meerkoeten gebruiken drie platformen actief. Aan de Reep zijn er al kuikentjes, terwijl aan het Vleeshuis volop gebroed wordt. En aan het Sluizeken bouwt een meerkoetkoppel nog aan hun nest.’ De platformen creëren vaak interactie met de omgeving. Zo werd er een verplaatst door een aannemer, die vond dat het niet bij een gerenoveerde gevel paste. Jaron blijft echter zeer goed op de hoogte, want hij gaat per fiets of per kajak geregeld langs.

Samenwerking
Het concept van meerkoeten als afvalverzamelaars, past in de kunstpraktijk van Jaron, die autonome vormgeving studeert aan het KASK: ‘Via mijn ontwerpen onderzoek ik hoe we kunnen samenwerken met dieren en zelfs planten. Eigenlijk zoek ik bewust naar alternatieve samenlevings- en samenwerkingsvormen tussen mens en omgeving. Hierbij start ik met het observeren van specifiek gedrag – in dit geval de meerkoeten die nesten bouwen uit afval.’ In het verleden ontwikkelde Jaron ook al een sofa waaraan een kat mag krabben. ‘Het meerkoetenproject is niet enkel een kunst- of milieuproject. Het is een uitnodiging om met andere ogen te kijken naar de stad en haar bewoners – ook de niet-menselijke.’

Bewustwording
‘Het is mooi om te zien dat het project echt mensen engageert. Ik krijg veel vragen en geregeld zelfs mails. Ook zie ik dat er foto’s gemaakt worden van de platformen. Mensen zijn ermee bezig.’ Dat is exact wat Jaron wil, en dus is hij zeer tevreden. ‘Het project is in zijn opzet geslaagd. Mensen zijn zich bewust van het feit dat er te veel afval in het water ligt én dat meerkoeten dit verzamelen. Bovendien kenden veel mensen de meerkoet niet, terwijl ze nu wel al de naam weten.’

Toekomst
Of er een vervolg komt? De platformen zijn tot september ’25 vergund, maar Jaron hoopt daarna verder te doen. ‘Momenteel bekijk ik samen met experten hoe we de platformen een upgrade kunnen geven en duurzamer maken, want deze gaan maar één broedseizoen mee. Verder ben ik afhankelijk van externe factoren zoals de vergunningen van de Vlaamse Waterweg en de kosten die het project met zich meebrengt. Het zou alleszins heel fijn zijn om volgend jaar opnieuw platformen te kunnen plaatsen.’ GMF supportert alvast mee. Dankjewel, meerkoeten!

Dit artikel werd geschreven door Ann Van Hemeldonck voor Frontaal (editie zomer 2025), het magazine van Gents MilieuFront. Wil je ook 4x per jaar inspirerende en kritische Frontaal-artikels lezen op papier of digitaal? Word nu lid van GMF en geniet van Frontaal en tal van andere fijne voordelen!

Pix:Ida Bomm, Bieke Vanherrewege