750 m² nieuwe Gentse brousse, knal in het hart van de stad

Donderdag 26 februari hebben GMF-vrijwilligers samen met patiënten en begeleiders van het Psychiatrisch Centrum Gent Sleidinge (PCGS) zo’n 750 m² aan nieuw bos geplant. Dat deden ze in de tuin van PCGS aan het Fratersplein, vlakbij Sint-Lucas. Dat is niet alleen bijzonder mooi, leuk en hartverwarmend, het is ook een belangrijke stap richting een koelere, gezondere stad.

Vorige week startte Weerwerk al met de voorbereidende werken, vandaag (donderdag 26 februari) gaan alle bomen en struiken in de grond. GMF-vrijwilligers planten samen met patiënten en begeleiders van Psychiatrisch Centrum Gent Sleidinge maar liefst 750 m² aan nieuw bos aan in de tuin van het centrum. Het wordt een nieuwe Gentse brousse, knal in het centrum van de stad. Mooi, jawel, maar vooral noodzakelijk. Want wie vandaag bomen plant, bouwt aan de leefbaarheid van morgen.

Waaom we nu moeten planten

In 2022 gingen we met onze Gentse Brousse-werkgroep op zoek naar plekken waar extra bosjes écht het verschil kunnen maken. We werken daarbij volgens de 3-30-300-regel van Cecil Konijnendijk: elke inwoner zicht op minstens drie bomen, elke wijk minstens 30% kroonbedekking, en op wandelafstand toegang tot kwalitatief groen.

De cijfers voor Gent kleuren onrustwekkend rood. Tegen 2050 zullen alle zorginstellingen in Gent te maken krijgen met ernstige hittestress. Dat is binnen 24 jaar. Toevallig ook ongeveer de tijd die bomen nodig hebben om uit te groeien tot volwaardige schaduwmachines.

“Binnen 24 jaar – in 2050 – lijden alle Gentse zorginstellingen aan hittestress. 24 jaar, dat is precies de tijd die bomen nodig hebben om groot te worden. Dus: nu planten is de boodschap” – Jean-François Van den Abeele, GMF-vrijwilliger

In dichtbebouwde wijken zoals Rabot-Blaisantvest is de uitdaging groot. Daar bedraagt de kroonbedekking vandaag amper 7%, terwijl 30% het streefdoel is. Als we enkel naar publieke ruimte kijken, halen we dat nooit. Daarom zoeken we ook naar kansen op private terreinen.

(voor)

(na)

Waarom hier

Een van de plekken waar we binnen de R40 meteen potentieel zagen, was de achtertuin van het Psychiatrisch Centrum Gent Sleidinge. De site ligt tussen het park van Villa Voortman, het Vogelenzangpark en de tuin van Kina (voormalig Hortus Thierry). Vandaag bestaat de tuin uit enkele forse bomen, geschoren haagblokken, een sportveld, een moestuin, maar toch vooral veel kortgemaaid gazon.  Maar wie verder kijkt, ziet iets anders: een ontbrekende groene schakel, midden in de stad.

Historisch is dit bovendien een bijzondere plek. Op de kaart van Goethals uit 1796 staat hier het Karthuizerklooster afgebeeld. Later werden de gebouwen gebruikt door textielondernemer Lieven Bauwens. Het terrein was ooit omzoomd door grachten in verbinding met de Tichelrei. Groen en water zijn hier dus nooit ver weg geweest. Met onze aanplant bouwen we verder op die gelaagde geschiedenis.

Een tuin om te helen

Voor GMF en PCGS is dit project meer dan een bosaanplant. Het is de eerste fase van wat we samen een ‘tuin om te helen’ noemen. De groene ruimte rond het zorgcentrum biedt enorme kansen. Bomen zijn de beste natuurlijke airco’s voor de stad. Een gelaagde opbouw met bomen, struiken en bloeiende hooilandjes brengt verkoeling én verhoogt de biodiversiteit. Bovendien weten we intussen hoe groot de impact van natuur is op ons mentaal welzijn – zeker voor mensen in een zorgcontext. Een PCGS-verpleegkundige met groene vingers legde eerder al een natuurrijke binnentuin aan waar patiënten zichtbaar tot rust komen tussen bloemen, geurende planten, vogels en vlinders. Dat sterkte ons in de overtuiging: hier kunnen we verder bouwen.

Samen met de zorginstelling maakten we in 2024 een eerste praatplan. De ambitie om de site hittebestendig te maken werd meteen gedeeld. In 2025 betrokken we studenten landschapsarchitectuur van KASK en studenten landmeetkunde van HOGENT bij een ontwerp-oefening. Hun voorstellen werden tentoongesteld en besproken met het personeel. Tijdens een masterclass gingen GMF-vrijwilligers Jean-François en Alex met de studenten in dialoog over klimaatadaptatie, biodiversiteit en beheerbewust ontwerpen.

Belangrijke thema’s in het ontwerp voor PCGS zijn:

• hittebestendigheid volgens de 3-30-300-regel

• waterbuffering en infiltratie van hemelwater

• meer biodiversiteit via bomen, struiken en bloemenweides

• multifunctionele tuinruimtes

• betrokkenheid van patiënten bij aanleg en beheer

Er komt onder meer een infiltratiezone die later kan worden aangesloten op regenwaterputten bij verbouwingen. Zo koppelen we klimaatadaptatie aan zorg en toekomstgericht beheer.

750 m² Gentse brousse (sponsored by GMF)

In deze eerste fase planten we 750 m² microbos aan volgens de principes van een ‘Gentse brousse’. De grondwerken worden uitgevoerd door Weerwerk, een Gents maatwerkbedrijf met zorg voor mens en planeet. GMF financiert de beplanting van de brousse – we kunnen dit doen dankzij een succesvolle giftencampagne onder onze leden. De aanplant van de brousse zelf gebeurt samen met vrijwilligers en patiënten.

Divers en inheems bos (en bloemen)

Uit bodemonderzoek blijkt dat de grond kalkrijk is. Onze soortenkeuze is daarop afgestemd. We planten hoofdzakelijk inheemse soorten zoals zomereik, haagbeuk, hazelaar, meidoorn, sporkehout, wilde roos, wilde appel en wilde peer. Daarnaast kiezen we enkele soorten die beter bestand zijn tegen een opwarmend klimaat, zoals Prunus mahaleb (Weichselkers). Voor de parkbomen voorzien we ook karaktervolle soorten met bijzondere bloei of herfstkleur, in aansluiting bij het park van Villa Voortman.

Tussen de bosjes zaaien we bloemenweides in met soorten die goed gedijen op kalkrijke bodem en veel insecten aantrekken. In het eerste jaar zorgen akkerbloemen zoals korenbloem en klaproos voor extra kleur.

De cijfers: op weg naar 30% kroonbedekking

Het volledige terrein van de campus is 26.000 m² groot. 30% kroonbedekking halen, dat betekent 7.800 m² boomkruinen. Na uitvoering van de drie fasen komen we op 5.510 m². Er blijft dus nog werk aan de winkel. Vooral aan de zuidkant van de gebouwen liggen kansen om extra bomen aan te planten en zo de gebouwen toekomstbestendig te maken tegen hitte. Elke boom die we vandaag planten, is een investering in het Gent van morgen.

Na uitvoering van de drie fasen komen we uitop:

• bestaande bomen achtertuin: 1.750 m²

• bestaande bomen voortuin: 250 m²

• nieuwe bosjes (3 fasen): 1.590 m²

• nieuwe struikenzones: 670 m²

• 50 nieuwe bomen in de achtertuin: 1.250 m²

Samenwerking als sleutel

Dit project is het resultaat van een intense samenwerking tussen het Psychiatrisch Centrum, Gents MilieuFront, Weerwerk en enkele betrokken studenten. Om de privacy van patiënten te respecteren is de tuin niet publiek toegankelijk. Maar de verkoeling, de biodiversiteit en de vogelgeluiden zullen voelbaar zijn tot ver buiten de muren van de site — ook op de campus van AZ Sint-Lucas en in de omliggende wijk.

Wie trouwens nu al wil horen welke vogels hier straks hun thuis vinden, kan als eens gaan luistervinken bij… Luistervink @ de Tuin van Kina – een andere initiatief van GMF, in samenwerking met Natuurpunt Gent.