Gent is van iedereen: ook van de ratten, en ze zijn met steeds meer!

GMF en Natuurpunt zetten in 2025 ‘de wilde’ stad in de kijker. Zo kon je met de Gentse Beestenverkiezing stemmen op je favoriete wijkdier. De rat stond in geen enkele wijk op de lijst, hoewel ze zich in 2025 vijf maal zo vaak lieten melden als in 2020. Het lijkt alsof ze met deze massale opkomst het Cordon Sanitaire van de Gentse Beesten willen doorbreken met de vraag: die biodiverse stad, is die ook voor ons? 

Bij ratten denkt men al snel aan de pest, en de naam ‘rat’ gebruiken we als scheldwoord voor mensen die ons verraden hebben. Het dier heeft dus een culturele betekenis die niet bepaald positief is. Ecofilosoof Glenn Deliège is inspirerend op dit vlak: mensen projecteren een visie op hoe de samenleving moet zijn en welke dieren erin thuishoren. Ratten zien we als ongedierte omdat ze schadelijk kunnen zijn. Mensen hoeven eigenlijk relatief weinig te vrezen, maar ratten en muizen kunnen wel huisdieren besmetten met bijvoorbeeld de ziekte van Weil. Dat moet absoluut vermeden worden. Voor je huisdier ben je verantwoordelijk en je hebt dan ook de plicht om die ziekteoverdracht te voorkomen. Maar de rat is natuurlijk ook een dier dat pijn voelt net zoals huisdieren. Als we dierenleed geven dienen we consequent te zijn, stelt Deliège. De plicht die we naar ons huisdier hebben moeten we daarom zo goed mogelijk verzoenen met het vermijden van dierenleed bij het even welk dier. De vraag is dus hoe we vreedzaam kunnen samenleven met de rat.

GMF ging in gesprek met Rattenbestrijding Oost-Vlaanderen (RATO VZW) om de plaats van de rat in onze samenleving te begrijpen. De VZW zet zich al dertig jaar in voor de preventie van invasieve exoten en ongedierte, met de rat als kernactiviteit. Ze nemen het beheer van diverse Oost-Vlaamse steden en gemeenten over of geven advies, met als doel een gestructureerde en gecoördineerde aanpak. Als je in een gemeente woont die met hen samenwerkt, kan je bij hen terecht voor advies en vragen. 

Jullie stijgende cijfers, zijn die verontrustwekkend? 
Dat is koffiedik kijken. Het is onmogelijk om te zeggen hoe groot de rattenpopulatie effectief geworden is. Wellicht stijgen de meldingen voor een groot deel omdat mensen sneller hun weg vinden naar RATO VZW, een teken dat onze aanpak werkt. Toch is het niet uitzonderlijk dat rattenpopulaties snel groeien: de draagtijd van een vrouwtje is slechts 24 dagen en telkens worden 6 à 12 jongeren geboren. Wanneer de overlevingskans van ratten stijgt, dan kan je dus snel een sneeuwbaleffect krijgen. 

Als Gent diervriendelijk wordt, door bijvoorbeeld meer parken en open waterwegen, worden we dan overspoeld met ratten?
Meer groene ruimte creëren is slechts één beïnvloedende factor, terwijl de overlevingskans van ratten afhangt van een specifieke combinatie van factoren. Men denkt soms dat de klimaatopwarming een grote rol speelt omdat knaagdieren zachte winters makkelijker doorkomen. Maar eigenlijk is er maar één echt bepalende factor voor de groei: wij geven ze eten. Goedbedoelende mensen voeden wilde vogels of hun kippen, anderen laten afval rondslingeren. Dat is een welkomstfestijn met een verstorend effect. De kernactiviteit van RATO VZW is daarom sensibilisering en preventie: we gaan in gesprek met omwonenden en zoeken naar de oorzaken. Bestrijding is pas de laatste stap in het beheer. Dit doen we daarbij op de diervriendelijkste manier die mogelijk is. We werken met vallen wanneer dat kan want dat betekent een snelle dood. We laten die ook nooit onbewaakt achter voor er een ander dier in verzeild geraken. Mensen gebruiken helaas soms nog lijmmatten, hoewel die verboden zijn en een langzame pijnlijke dood betekenen. 

Als we allen ons best doen, zal de rat dan verdwijnen?
En nee, dat is onmogelijk. Ratten niet naar je huis lokken blijft dus de boodschap. Het is namelijk niet zo dat ratten rondtrekken en grote afstanden afleggen. Ze zijn territoriaal en gaan dus niet op plundertocht van de ene wijk naar de andere. Een rat die je ziet aan het Sint-Pieters-station is bijvoorbeeld wellicht geen deel van dezelfde kolonie als in het Citadelpark. Gelukkig zijn er wel veel mensen die proper omgaan met de stad. Vlamingen wonen met velen op een klein oppervlak en hebben dus aandacht voor de druk gedeelde omgeving. Soms neemt deze zorg echter extreme vormen aan: mensen bellen ons op omdat er één enkele rat op straat loopt, anderen klagen over een duif die nabij zijn behoefte doet. In een gezonde groene stad horen nu echter wel dieren thuis, ook een aantal ratten. 

Eet je bord leeg en voeder geen wilde dieren!
Rattenprobleem? Contacteer RATO VZW!

Dit artikel werd geschreven door Remi Leroy voor Frontaal (editie winter 2025), het magazine van Gents MilieuFront. Wil je ook 4x per jaar inspirerende en kritische Frontaal-artikels lezen op papier of digitaal? Word nu lid van GMF en geniet van Frontaal en tal van andere fijne voordelen!

Pix: Pexels Denitsa Kireva