Over potjesschaamte en hoe er van te genezen: afvalvrij winkelen voor dummies

Is winkelen met minder wegwerpverpakking gedoe of juist helemaal niet zo moeilijk? Op de redactieraad van Frontaal klonk het als een eenvoudige opdracht: ga op stap door Gent met eigen potjes, bakjes, zakjes en beker en stap lukraak binnen bij kruideniers, frietkoten en koffiebars om het steekproefgewijs uit te zoeken. Tussen opdracht en daad stond een gebrek aan assertiviteit in de weg, maar gelukkig ook een website die wel wat hernieuwde aandacht verdient.

Eerlijk is eerlijk: Ik ben allesbehalve een zero waste primus, mijn ervaring met verpakkingsvrij winkelen is beperkt. Wat me tegenhoudt om met eigen potjes een winkel of snackbar binnen te stappen? Angst voor afwijzing, misschien. Of erger, zuchtende blikken van klanten in de wachtrij achter mij om zoveel ecologische voorbeeldigheid. Om in verpakkingsvrije stemming te raken wandelde ik nog eens binnen bij Ohne. Daar is de kans op afwijzing alvast totaal onbestaande. Al tien jaar is Ohne de veilige plastiekvrije bevoorradingshaven waar milieubewuste Gentenaars havermout, noten en wasmiddel inslaan zonder schuldgevoel.

Rustmoment
Ondertussen bleef ik maar redenen verzinnen om toch maar niet aan het echte werk te moeten beginnen. Zeg nu zelf, met plastieken wegwerpbeker of hippe reusable cup, is dat hele coffee to go-gebeuren sowieso niet een tikkeltje absurd? Koffie hoort een rustmoment te zijn, maar door het theatraal mobiel te gaan consumeren verandert het in een haastige lifestyle performance. Zie mij eens trendy wezen, ik ben zo druk dat ik niet eens kan zitten om cafe latte te drinken! Enfin, ik wijk af. In de onverbiddelijk dichterbij sluipende Frontaaldeadline vond ik het ultieme argument om mijn afvalverminderende veldtocht finaal compleet af te blazen: er was nu hoe dan ook te weinig tijd voor een representatieve steekproef. Maar wacht eens, was er niet die ene webstek die alle adressen bundelt waar je welkom bent met eigen verpakkingen?

Deus ex machina
Meer dan tien jaar staat de website van ‘Mij pak je niet in’ ondertussen online. Het begon ooit als een lokaal Gents burgerinitiatief, later werd de overzichtskaart op de website uitgebreid met herbruikbare potjespioniers in heel Vlaanderen. De site van MPJNI wordt de laatste jaren in de lucht gehouden door de onvermoeibare zero waste ambassadeur Veerle Colle.

Veerle: ‘Mij pak je niet in’ verlaagt voor iedereen de drempel om met zero waste winkelen te beginnen. De campagne startte in 2013, ikzelf kwam er een jaar later bij. Vandaag onderhoud ik de website helemaal alleen, want ik vind het een must dat die blijft bestaan. Mensen kunnen via de site laten weten waar je welkom bent met eigen potjes en dan update ik de kaart. Ik zoek online soms ook zelf op of een winkel of horecazaak nog bestaat.’

Voor elk potje een dekseltje
Wat mij onmiddellijk opviel aan de kaart: niet alleen hippe koffiebars, biowinkels en versmarkten hebben er een plekje. Ook bij verschillende gewone slagers, bakkers en frituren is mijn potjesschaamte helemaal nergens voor nodig. En zelfs aan de verstoog in enkele supermarkten en bij een bekende broodjesketen ben ik welkom, gewapend met tupperware of lunch wrap.

Veerle: ‘In de van smetvrees doordrenkte coronajaren werden eigen verpakkingen opnieuw taboe. Het voelde alsof we met het hele zero waste verhaal weer bij af waren. Vandaag heb ik m’n vaste adresjes terug waar ze niet vreemd opkijken van eigen potjes. Anderzijds krijg ik soms nog kritische blikken in winkels waar ik het niet zou verwachten. Vroeger ging ik tot het uiterste om toch maar zero waste te zijn. Ik vond het een leuke uitdaging om de grenzen af te tasten. Vandaag ben ik milder voor mezelf: sommige producten koop ik uitsluitend zero waste, voor andere laat ik toch wegwerpverpakking toe. Het gaat voor mij over meer dan verpakking. Ik kijk altijd naar het hele ecologische plaatje van een product, hoe het gemaakt is en waar het vandaan komt.’

Hoop doet leven
Tijdens m’n herontdekking van ‘Mij pak je niet in’, grasduinde ik op de facebookpagina van de campagne door berichten uit de beginjaren. In veel posts over nieuwe initiatieven of gedeelde links weerklinkt hoop en optimisme. Het draagvlak voor een wereld met minder wegwerpverpakking groeide, het moest maar eens gedaan zijn met al dat plastiek! Hoeveel we één decennium later werkelijk zijn opgeschoten is voer voor een ander artikel, maar het staat vast dat bottom-up initiatieven zoals ‘Mij pak je niet in’ blijvende aandacht verdienen.

Frontaalmissie verpakkingsvrij overleven in Gent voor dummies mislukt? Niet echt dus, ik weet dankzij Veerle en ‘Mij pak je niet in’ ieder geval wél waar ik nu al terecht kan, en dat is een goed begin!

www.mijpakjenietin.be Ken je winkels die niet op de kaart staan of wil je meewerken aan de campagne? Laat het weten aan Veerle via het formulier op de website!

Dit artikel werd geschreven door Toby Lauwerier voor Frontaal (editie winter 2025), het magazine van Gents MilieuFront. Wil je ook 4x per jaar inspirerende en kritische Frontaal-artikels lezen op papier of digitaal? Word nu lid van GMF en geniet van Frontaal en tal van andere fijne voordelen!