Hier stroomt schoonheid

Een nationaal park in Gent? Jawel. Sinds 2023 maken de Gentbrugse Meersen deel uit van Nationaal Park Scheldevallei. Tom Wezenbeek, coördinator van het park, vertelt ons daar graag meer over.

Hoe raakte jij betrokken bij het verhaal van de Scheldevallei?
Vijftig jaar geleden was de Schelde dood. Letterlijk. Toen ik 10 jaar geleden als consultant een toeristisch advies gaf over de Scheldevallei was er al veel verbeterd. Naast een vergroot milieubewustzijn is het Sigma-plan hierin de grote motor geweest. Om ons beter te beschermen tegen overstromingen wordt tot op vandaag geïnvesteerd in een ketting van natuurlijke overstromingsgebieden langs de Schelde. De kern van mijn advies destijds was: de kracht en de schoonheid van de natuur is het sterkste toeristische product van de Scheldevallei. Maar jullie doen daar veel te weinig mee. Niet enkel qua promotie, maar ook om die natuur nog mooier en sterker te maken. Twee maanden later belde de coördinator van het regionaal landschap: ‘Tom, je kunt dat wel mooi schrijven, maar waarom kom je dat niet zelf doen?’ Ik heb toen ja gezegd en eigenlijk kwam op mijn eerste werkdag al het beeld naar boven om aan een natuurpark te werken. Het grote voordeel is namelijk dat je daar een verbindend verhaal aan kunt koppelen. Iets waar mensen zich in kunnen herkennen. Het verhaal is toen gestart met het Rivierpark Scheldevallei, een concept dat we hadden gepikt van de Maasvallei. Toen de Vlaamse overheid enkele jaren geleden een oproep lanceerde voor kandidaat nationale parken was de sprong relatief snel gemaakt.

Bij een nationaal park denk ik aan grote natuurgebieden, unieke landschappen en wilde dieren. Hoe past Nationaal Park Scheldevallei in dat plaatje?
Je moet daar goed voor kijken. We leven in Vlaanderen en je mag de nationale parken hier niet zomaar vergelijken met die in bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Atypisch voor ons park is ook dat het een lang lint is. Maar wel één dat tal van unieke natuurgebieden met elkaar verbindt. Als je de natuur in één woord moet omschrijven, dan is dat getijdennatuur. Eb en vloed is aanwezig tot in Gent, maar liefst 170 km landinwaarts. Op sommige plekken zoals aan de monding van de Durme loopt het getijdenverschil op tot 5 meter. Bovendien hebben we hier zoetwatergetijden met een heel eigen en soms unieke flora en fauna. Dat maakt de Schelde uitzonderlijk op Europees en zelfs op wereldniveau. Icoonsoorten van het nationaal park zijn onder meer lepelaar, paling en otter. Die laatste was lange tijd afwezig in Vlaanderen en is ook nu nog heel zeldzaam. Maar hier in de Scheldevallei heeft hij zich terug weten te vestigen. Dat bevestigt dat de milieu- en waterkwaliteit al sterk verbeterd is. We hopen dat in de toekomst ook de zeearend hier komt broeden.

Wat zijn jullie ambities?
We werken als nationaal park aan vier grote doelstellingen: unieke natuur verbinden en verbeteren, behoud en versterking van landschap & erfgoed, recreatie & toerisme promoten en tot slot bijdragen aan de sociaal-economische ontwikkeling van de streek. We doen dat stimulerend door mensen samen te brengen, te enthousiasmeren, te coördineren of door projecten te initiëren. Onze belangrijkste ambitie op vlak van natuur is het versterken van verbindingen tussen de verschillende natuurkernen. Het leefgebied voor de otter is bijvoorbeeld nog te sterk versnipperd.  In die natuurkernen zelf wordt via het Sigma-plan en door natuurorganisaties al heel hard gewerkt om die natuur beter en mooier te maken. Wij enthousiasmeren en ondersteunen daarbij om net dat stapje ambitieuzer te zijn. Zo investeren we nu bijvoorbeeld mee in een project van vzw Durme om grotere broedvlotten te plaatsen die ook geschikt zijn voor de lepelaar. Maar ook verbetering van de waterkwaliteit en koesteren van stilte en duisternis zijn belangrijke doelen. Ik ben ervan overtuigd dat door de natuur te versterken, ook de beleving van die natuur vergroot. Uiteraard moet je daarbij kwetsbare natuur ontzien. Daarom zijn de gebieden tussen de natuurkernen ook zo belangrijk. Die hebben niet alleen een landschappelijke en erfgoedwaarde maar kunnen ook plaats bieden aan recreatie en toerisme.

Wat is de meerwaarde van de erkenning als nationaal park?
Een nationaal park is gewoon een waanzinnig sterk merk. Het maakt direct duidelijk dat er hier unieke natuur is én het geeft ook legitimatie om die natuur nog verder te versterken. Het is ook een heel sterke toeristische troef. We hebben bijvoorbeeld het afgelopen jaar al diverse toeristische televisieprogramma’s over de vloer gekregen. En volgend jaar wordt zelfs de toeristische regio Scheldeland hernoemd tot Nationaal Park Scheldevallei. Dat toont aan dat ook de toeristische sector heel erg gelooft in de meerwaarde van het park. Ook is er een toenemende interesse vanuit bedrijven en organisaties die willen investeren in natuur. Met het Wereldnatuurfonds werken we sinds kort samen om leefgebieden voor de otter te verbeteren. De erkenning als nationaal park is voor hen een garantie op het behalen van de natuurambities. Uit onderzoek bij andere nationale parken blijkt trouwens dat voor elke euro die wordt geïnvesteerd, er gemiddeld 10 euro terugvloeit naar de lokale gemeenschap. Dat gaat zowel over directe inkomsten voor lokale ondernemers als om een toename van ecosysteemdiensten zoals een betere waterkwaliteit, bescherming tegen overstromingen of een groenere leefomgeving.

Biedt dat laatste ook kansen voor extra financiering?
Visitor payback is zeker iets waar we over nadenken. Eigenlijk doen we dat al via het muziekfestival STROOM. Daarmee zetten we natuur en klimaat in de kijker. Letterlijk door de keuze van de concertlocaties in de Scheldevallei. Maar ook figuurlijk in het artistieke programma. Zo proberen we ons motto ‘Hier stroomt schoonheid’ sterker in de harten en hoofden van mensen te krijgen. Bezoekers kunnen bovenop de ticketprijs een vrijwillige bijdrage geven aan lokale duurzame projecten. Afgelopen jaar werd daarmee extra bos aangeplant en een bunker vleermuisvriendelijk gerestaureerd. Het festival behoort trouwens tot de duurzaamste in Vlaanderen. Het zet maximaal in op hergebruik, hernieuwbare energie en duurzame mobiliteit, serveert uitsluitend vegetarische hapjes…

Wat mag de Gentenaar nog verwachten?
Het verder verbeteren van de fietsbereikbaarheid vanuit Gent. Nu al merken we dat de Gentenaar de Kalkense Meersen ontdekt heeft. Met een bijkomende fiets- en wandelbrug ter hoogte van de Gentbrugse Meersen willen we het fietscomfort en de beleving verhogen. Een uitkijktoren en bijkomende rustpunten passen in dat plaatje. We hebben ook samen met Gent en Destelbergen een gebiedsgerichte samenwerking opgezet om de natuurverbinding tussen Gentbrugse Meersen en de Damvallei te versterken. In dat kader wordt ook nagedacht over het ombouwen van één van de bruggen over de E17 als ecoduct in combinatie met een fiets- en wandelpad. In de Gentbrugse Meersen zelf wil de Stad Gent graag deelzones verder vernatten. Daar zijn plasdraspompen voor nodig en wij trekken mee aan de kar om die te installeren. Tot slot zou het heel sterk zijn mocht de verbinding tussen stad en Schelde nog verder versterkt worden, waarbij de natuur van de Scheldevallei echt tot in de stad doorloopt.

Dit artikel werd geschreven door Bert Barla voor Frontaal (editie winter 2025), het magazine van Gents MilieuFront. Wil je ook 4x per jaar inspirerende en kritische Frontaal-artikels lezen op papier of digitaal? Word nu lid van GMF en geniet van Frontaal en tal van andere fijne voordelen!

Pix: Nationaal Park Scheldevallei